WYMAGANIA PRZECIWPOŻAROWE

Wymagania przeciwpożarowe dla hoteli - obowiązki

Wymagania przeciwpożarowe dla hoteli wynikają z funkcji obiektu, liczby użytkowników, wysokości budynku, układu kondygnacji, powierzchni stref pożarowych oraz zastosowanych instalacji. Hotel nie jest zwykłym budynkiem usługowym. Goście śpią, często nie znają rozkładu korytarzy, mogą przebywać w obiekcie tylko jedną noc, a w sytuacji alarmowej działają pod wpływem stresu. Dlatego ochrona przeciwpożarowa w hotelu musi łączyć rozwiązania projektowe, techniczne i organizacyjne.

Budynki hotelowe są najczęściej kwalifikowane jako budynki zamieszkania zbiorowego, czyli obiekty kategorii ZL V. Taka kwalifikacja obejmuje miejsca, w których ludzie przebywają czasowo, nocują, korzystają z części wspólnych i wymagają jasnych warunków ewakuacji. Nie oznacza to jednak, że cały hotel zawsze ma jedną kategorię zagrożenia ludzi. Sala konferencyjna, restauracja, klub, strefa SPA, garaż podziemny, magazyn bielizny czy zaplecze techniczne mogą podlegać odrębnym wymaganiom, jeżeli tworzą osobne strefy pożarowe lub pełnią inną funkcję.

W praktyce analiza przeciwpożarowa hotelu powinna zaczynać się od ustalenia, jakie części budynku są przeznaczone dla gości, gdzie znajduje się personel, ile osób może jednocześnie przebywać w salach wspólnych oraz które pomieszczenia mają zwiększone ryzyko pożaru. Inaczej ocenia się niewielki pensjonat z kilkunastoma pokojami, inaczej hotel średniowysoki z restauracją i salą bankietową, a jeszcze inaczej obiekt z garażem podziemnym, kuchnią zbiorowego żywienia oraz rozbudowaną instalacją wentylacji.

Odpowiedzialność za ochronę przeciwpożarową spoczywa przede wszystkim na właścicielu, zarządcy albo użytkowniku obiektu. W hotelu może to oznaczać zarówno inwestora, operatora, jak i podmiot faktycznie władający budynkiem. Do jego zadań należy utrzymanie sprawnych urządzeń przeciwpożarowych, wyposażenie obiektu w gaśnice, zapewnienie możliwości ewakuacji, przygotowanie budynku do działań ratowniczych oraz zapoznanie pracowników z zasadami postępowania na wypadek pożaru.

• Hotel musi mieć określoną kategorię zagrożenia ludzi, najczęściej ZL V, z uwzględnieniem funkcji poszczególnych części budynku.
• Projekt powinien uwzględniać wysokość obiektu, liczbę kondygnacji, powierzchnię stref pożarowych i przewidywaną liczbę użytkowników.
• Części techniczne i magazynowe nie powinny być oceniane tak samo jak pokoje hotelowe, ponieważ mogą mieć inną charakterystykę pożarową.
• Restauracje, sale konferencyjne i sale bankietowe wymagają osobnej uwagi, zwłaszcza gdy przebywa w nich większa liczba osób niebędących stałymi użytkownikami obiektu.

Wymagania nie kończą się na etapie projektu. Budynek hotelowy musi zachować wymagany poziom bezpieczeństwa także w trakcie użytkowania. Zmiana aranżacji korytarzy, zabudowa recepcji, dołożenie mebli w holu, adaptacja poddasza na pokoje, powiększenie restauracji albo przekształcenie sali szkoleniowej w salę imprezową mogą zmienić warunki ewakuacji i wymagać ponownej oceny przeciwpożarowej.

Projektowanie i wyposażenie techniczne hotelu

Bezpieczeństwo pożarowe hotelu opiera się na tym, aby pożar nie rozprzestrzeniał się zbyt szybko, a użytkownicy mogli opuścić budynek, zanim dym i temperatura odetną drogi ewakuacyjne. Z tego powodu przepisy odnoszą się między innymi do klasy odporności pożarowej budynku, odporności ogniowej przegród, podziału na strefy pożarowe, drzwi przeciwpożarowych, oddymiania, instalacji alarmowych, oświetlenia awaryjnego i urządzeń gaśniczych.

Dla budynków ZL V wymagana klasa odporności pożarowej zależy od wysokości. Niski hotel ma inne wymagania niż budynek średniowysoki, wysoki albo wysokościowy. Zwykle im większa wysokość i trudniejsza ewakuacja, tym większe znaczenie ma odporność konstrukcji, obudowa klatek schodowych oraz zabezpieczenie przed zadymieniem. W budynkach średniowysokich i wyższych szczególnej uwagi wymagają drzwi z pokoi na korytarze, ponieważ korytarz jest drogą ewakuacyjną dla wielu osób.

Hotel powinien być podzielony na strefy pożarowe w sposób ograniczający rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Strefą może być część kondygnacji, cała kondygnacja, kilka kondygnacji lub wydzielona część funkcjonalna. Oddzielenia przeciwpożarowe powinny mieć odpowiednią odporność ogniową, a otwory w takich przegrodach muszą być zabezpieczone drzwiami, klapami albo innymi zamknięciami przeciwpożarowymi. W przeciwnym razie pożar z zaplecza, kuchni, garażu lub magazynu mógłby szybko przejść do części noclegowej.

Drogi ewakuacyjne muszą prowadzić z pokoi, sal, restauracji i części wspólnych do bezpiecznego miejsca: bezpośrednio na zewnątrz, do innej strefy pożarowej albo do obudowanej i zabezpieczonej klatki schodowej. Nie wystarczy, że korytarz istnieje na planie. Musi mieć odpowiednią szerokość, wysokość, oznakowanie, oświetlenie awaryjne i być wolny od przeszkód. W hotelu szczególnie niebezpieczne jest zastawianie korytarzy wózkami serwisowymi, dostawkami, dekoracjami, bielizną hotelową albo materiałami promocyjnymi.

Gaśnice, hydranty i systemy alarmowania

Każdy hotel powinien być wyposażony w gaśnice dobrane do możliwych grup pożarów. Inne ryzyko występuje w pokoju, inne w kuchni, a inne w pomieszczeniu technicznym. W częściach hotelowych zaliczanych do ZL V przyjmuje się zasadę, że jedna jednostka masy środka gaśniczego 2 kg albo 3 dm³ przypada na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej niechronionej stałym urządzeniem gaśniczym. Gaśnice powinny być widoczne, łatwo dostępne i rozmieszczone tak, aby dojście do najbliższej nie przekraczało 30 m.

W wielu hotelach wymagane są także hydranty wewnętrzne. Hydranty 25 stosuje się w strefach ZL między innymi na każdej kondygnacji budynków wysokich i wysokościowych, a w budynkach niskich oraz średniowysokich w strefach ZL V o powierzchni przekraczającej 200 m². Instalacja hydrantowa musi mieć zapewnione zasilanie wodą przez wymagany czas, a przed hydrantem należy zachować przestrzeń umożliwiającą rozwinięcie linii gaśniczej.

Większe hotele wymagają stosowania systemu sygnalizacji pożarowej. W budynkach zamieszkania zbiorowego obowiązek ten zależy między innymi od liczby miejsc noclegowych i przewidywanego czasu pobytu tych samych osób. Dla obiektów niewymienionych w szczególnych przypadkach system sygnalizacji pożarowej jest wymagany przy liczbie miejsc noclegowych powyżej 50. W obiektach, w których przewidywany pobyt tych samych osób przekracza trzy doby, próg może być inny. Dlatego przy hotelach, aparthotelach, akademikach, hostelach pracowniczych i obiektach długopobytowych należy zawsze sprawdzić konkretną kwalifikację.

W wybranych obiektach stosuje się również dźwiękowy system ostrzegawczy, który umożliwia nadawanie komunikatów głosowych po otrzymaniu sygnału z systemu sygnalizacji pożarowej albo przez operatora. Ma to duże znaczenie w hotelu, ponieważ sam sygnał alarmowy nie zawsze wystarcza. Gość może nie wiedzieć, czy alarm jest próbny, gdzie znajduje się najbliższe wyjście i czy powinien zabrać rzeczy osobiste. Krótki, zrozumiały komunikat głosowy zmniejsza chaos.

Od nowelizacji przepisów większe znaczenie mają także autonomiczne czujki dymu i autonomiczne czujki tlenku węgla. Pomieszczenia mieszkalne lub jednostki mieszkalne, w których świadczone są usługi hotelarskie, powinny być wyposażone co najmniej w jedną autonomiczną czujkę dymu, chyba że są chronione przez system sygnalizacji pożarowej albo stałe samoczynne urządzenie gaśnicze. Pomieszczenia, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, wymagają co najmniej jednej autonomicznej czujki tlenku węgla, z przewidzianymi wyjątkami dla określonych urządzeń.

• Gaśnice powinny być dobrane do rodzaju zagrożenia i rozmieszczone w miejscach łatwo dostępnych.
• Hydranty wewnętrzne muszą obejmować swoim zasięgiem chronioną powierzchnię, jeżeli są wymagane dla danej strefy.
• System sygnalizacji pożarowej powinien wykrywać pożar, przekazywać alarm i współpracować z urządzeniami uruchamianymi podczas pożaru.
• Dźwiękowy system ostrzegawczy ułatwia kierowanie ewakuacją w dużych i wysokich obiektach.
• Czujki dymu i tlenku węgla powinny być zamontowane, konserwowane i eksploatowane zgodnie z instrukcją producenta.

Ewakuacja gości i obowiązki organizacyjne personelu

Najlepiej zaprojektowany budynek nie spełni swojej roli, jeżeli personel nie będzie wiedział, co zrobić po wykryciu pożaru. W hotelu ochrona przeciwpożarowa jest zadaniem całej obsługi: recepcji, ochrony, służby pięter, działu technicznego, gastronomii i osób odpowiedzialnych za wydarzenia. Goście widzą przede wszystkim recepcję, dlatego to właśnie tam bardzo często pojawiają się pierwsze pytania, zgłoszenia i oznaki paniki.

Ewakuacja hotelu musi być zaplanowana tak, aby uwzględniać porę nocną, gości z niepełnosprawnościami, osoby starsze, dzieci, turystów zagranicznych oraz osoby, które mogą nie rozumieć polskich komunikatów. W pokojach warto umieszczać czytelne plany ewakuacji, najlepiej z prostym oznaczeniem miejsca, w którym znajduje się gość, oraz najbliższej drogi wyjścia. Plan nie może być dekoracją. Powinien być zrozumiały, widoczny i zgodny z rzeczywistym układem kondygnacji.

Przepisy określają między innymi maksymalne długości przejść i dojść ewakuacyjnych, minimalne szerokości przejść, drzwi i poziomych dróg ewakuacyjnych. W strefach ZL długość przejścia ewakuacyjnego z pomieszczenia do wyjścia na drogę ewakuacyjną co do zasady nie powinna przekraczać 40 m. Dla dojść ewakuacyjnych w strefach ZL I, ZL II i ZL V przewidziano inne limity przy jednym dojściu i przy co najmniej dwóch dojściach. Takie wartości muszą być analizowane przez projektanta, rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych albo osobę uprawnioną do oceny warunków ochrony przeciwpożarowej.

W codziennej eksploatacji ogromne znaczenie ma prosty nawyk: droga ewakuacyjna nie jest miejscem składowania. Na korytarzach nie powinno się ustawiać zapasowych łóżek, kartonów, kwiatów w dużych donicach, stojaków reklamowych ani wózków z pościelą. Drzwi ewakuacyjne nie mogą być zamknięte w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe użycie. To częsty problem w obiektach, które chcą ograniczyć wejścia osób postronnych, ale robią to kosztem bezpieczeństwa.

Personel powinien wiedzieć, gdzie znajdują się ręczne ostrzegacze pożarowe, gaśnice, hydranty, wyłączniki prądu, kurki gazowe, wyjścia ewakuacyjne i miejsce zbiórki. Ważna jest też kolejność działań. Pracownik nie może tracić czasu na dyskusję, czy alarm jest „prawdziwy”. Powinien znać procedurę: alarmowanie, powiadomienie służb, pomoc gościom, odcięcie zagrożonych instalacji, kierowanie ruchem i przekazanie informacji dowódcy działań ratowniczych.

• Recepcja powinna mieć szybki dostęp do instrukcji postępowania, numerów alarmowych i informacji o obłożeniu obiektu.
• Służba pięter powinna znać drogi ewakuacyjne, lokalizację gaśnic oraz zasady zgłaszania dymu, zapachu spalenizny lub uszkodzeń instalacji.
• Personel gastronomii powinien znać zasady gaszenia pożarów tłuszczów i olejów oraz procedury bezpiecznego wyłączenia urządzeń.
• Ochrona lub obsługa techniczna powinna wiedzieć, jak odczytywać sygnały z centrali pożarowej i jak udostępnić obiekt ekipom ratowniczym.

W obiektach przeznaczonych dla ponad 50 stałych użytkowników, niezaliczonych do ZL IV, wymagane jest praktyczne sprawdzanie organizacji oraz warunków ewakuacji. W hotelach warto przeprowadzać takie ćwiczenia w sposób, który nie dezorganizuje pracy obiektu, ale realnie sprawdza zachowanie personelu. Dobrą praktyką jest symulacja alarmu z udziałem recepcji, ochrony, obsługi technicznej i wybranych pracowników pięter. Same podpisy na liście szkoleniowej nie zastąpią sprawdzenia reakcji.

Dokumentacja, przeglądy i codzienna eksploatacja

Hotel powinien mieć wdrożoną instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli spełnia warunki wymagające jej opracowania. W praktyce większość większych obiektów noclegowych będzie jej potrzebować. Instrukcja opisuje warunki ochrony przeciwpożarowej, wyposażenie w urządzenia i gaśnice, procedury na wypadek pożaru, zasady zabezpieczania prac niebezpiecznych pożarowo, organizację ewakuacji, sposób zapoznawania pracowników z przepisami oraz plany obiektu.

Instrukcja nie powinna być dokumentem schowanym w segregatorze, do którego nikt nie zagląda. Musi odpowiadać rzeczywistemu układowi hotelu, aktualnym funkcjom pomieszczeń i faktycznemu wyposażeniu. Jeżeli w obiekcie przebudowano recepcję, zmieniono układ restauracji, wydzielono nową salę konferencyjną, zamontowano system sygnalizacji pożarowej albo zmieniono sposób użytkowania części budynku, dokument trzeba zweryfikować. Okresowa aktualizacja instrukcji powinna następować co najmniej raz na 2 lata, a także po zmianach wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej.

Przeglądy techniczne i konserwacja są jednym z najczęściej kontrolowanych obszarów. Urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice powinny być utrzymywane w stanie pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej. Przeglądy wykonuje się zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami producentów, nie rzadziej niż raz w roku, chyba że producent albo przepisy wymagają częściej. Dotyczy to między innymi gaśnic, hydrantów, systemu sygnalizacji pożarowej, urządzeń oddymiających, oświetlenia awaryjnego, drzwi przeciwpożarowych z samozamykaczami i przeciwpożarowego wyłącznika prądu.

Osobnej uwagi wymagają instalacje techniczne. W hotelach pracują centrale wentylacyjne, instalacje elektryczne, kuchnie, pralnie, kotłownie, klimatyzacja, windy, pomieszczenia serwerowe i systemy automatyki. Każda z tych części może wpływać na bezpieczeństwo pożarowe. Regularne przeglądy przewodów kominowych, spalinowych i wentylacyjnych mają znaczenie nie tylko formalne. Zanieczyszczona instalacja w kuchni, niesprawna wentylacja albo przegrzewające się urządzenie elektryczne mogą być początkiem poważnego zdarzenia.

W hotelu należy też kontrolować materiały palne i sposób ich przechowywania. Bielizna hotelowa, środki czystości, papier, dekoracje sezonowe, kartony, alkohole, paliwa do urządzeń technicznych czy butle z gazami palnymi nie powinny trafiać do przypadkowych pomieszczeń. Szczególnie niebezpieczne jest składowanie materiałów palnych na drogach ewakuacyjnych, w pomieszczeniach technicznych, na nieużytkowych poddaszach i w piwnicznych ciągach komunikacyjnych.

Prace remontowe i serwisowe, takie jak spawanie, cięcie, używanie otwartego ognia, zgrzewanie papy czy prace powodujące iskrzenie, powinny być traktowane jako prace niebezpieczne pod względem pożarowym. W hotelu dochodzi do nich często: przy modernizacji instalacji, montażu elementów reklamowych, naprawie dachu albo przebudowie zaplecza. Przed rozpoczęciem takich prac trzeba określić zabezpieczenia, usunąć materiały palne, zapewnić gaśnice, wyznaczyć nadzór i skontrolować miejsce po zakończeniu robót.

• Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna być aktualna i dostępna dla ekip ratowniczych.
• Dokumentacja przeglądów powinna potwierdzać terminy, zakres czynności, wyniki kontroli i usunięcie usterek.
• Szkolenia personelu powinny obejmować praktyczne zachowania, a nie tylko teorię.
• Drogi pożarowe muszą być utrzymywane w stanie pozwalającym na dojazd pojazdów ratowniczych.
• Zmiany aranżacyjne należy oceniać pod kątem wpływu na ewakuację, działanie urządzeń i podział na strefy pożarowe.

Właściciel lub zarządca hotelu powinien pamiętać, że kontrola przeciwpożarowa nie ogranicza się do sprawdzenia, czy gaśnica wisi na ścianie. Straż pożarna może oceniać drożność ewakuacji, oznakowanie, działanie urządzeń, aktualność instrukcji, dostęp do hydrantów, zabezpieczenie pomieszczeń technicznych, sposób magazynowania, stan drzwi przeciwpożarowych i przygotowanie personelu. Dobrze prowadzony obiekt traktuje te działania jako część normalnego zarządzania, a nie jednorazową akcję przed kontrolą.

Wymagania przeciwpożarowe dla hoteli są szczególnie istotne, ponieważ łączą ochronę życia, ciągłość działania obiektu i odpowiedzialność prawną. Dobrze zaprojektowana ewakuacja, sprawne systemy, przeszkolony personel i aktualna dokumentacja tworzą spójny system. Bez któregoś z tych elementów nawet nowoczesny hotel może mieć słabe punkty, które ujawnią się dopiero w sytuacji zagrożenia.