PRZYCISK WYJŚCIA AWARYJNEGO – CZYM JEST?

Przycisk wyjścia awaryjnego – definicja

W sytuacji zagrożenia, takiej jak pożar czy inne niebezpieczeństwo, każda sekunda jest cenna. Jeśli droga wyjścia prowadzi przez drzwi z elektroniczną kontrolą dostępu, nie ma czasu na szukanie karty magnetycznej czy wpisywanie kodu na klawiaturze. Właśnie dlatego obok takich drzwi instaluje się przycisk wyjścia awaryjnego. Jedno naciśnięcie tego przycisku natychmiast zwalnia blokadę drzwi – odryglowuje zamek elektryczny lub zworę magnetyczną – umożliwiając bezpieczną ewakuację z pomieszczenia.

Przycisk ewakuacyjny (bo tak również się go nazywa) jest standardowym elementem systemów bezpieczeństwa w budynkach. Zgodnie z przepisami musi on znajdować się przy każdych drzwiach ewakuacyjnych, które są na co dzień zamknięte elektronicznie. Urządzenie to ma zazwyczaj zielony kolor i charakterystyczny wygląd, dzięki czemu jest łatwo rozpoznawalne w sytuacji kryzysowej. Poniżej wyjaśniamy szczegółowo, czym jest przycisk wyjścia awaryjnego, jak działa oraz jakie są jego rodzaje i kryteria wyboru. Na końcu przedstawiamy również, jaką ofertę tych rozwiązań przygotowała nasza firma DTS System.

Czym jest przycisk wyjścia awaryjnego?

Przycisk wyjścia awaryjnego (ang. Emergency Door Release) to element systemu kontroli dostępu oraz bezpieczeństwa pożarowego, który umożliwia szybkie otwarcie drzwi w razie sytuacji awaryjnej. Montuje się go wewnątrz budynku, tuż obok drzwi wyposażonych w elektroniczny zamek – np. przy drzwiach z elektrozaczepem lub zamkiem magnetycznym (zworą). W normalnych warunkach przejście przez takie drzwi wymaga autoryzacji (użycia karty, breloka, kodu PIN itp.), jednak w momencie zagrożenia przycisk awaryjny pozwala odblokować drzwi natychmiast, bez żadnych dodatkowych uprawnień.

Typowy przycisk ewakuacyjny ma postać małej, prostokątnej puszki w zielonym kolorze, z widocznym przyciskiem lub płytką na środku. Na obudowie często znajduje się napis w stylu „Naciśnij w razie alarmu” albo „Zbij szybkę – Emergency Exit”. Starsze modele wymagają rozbicia specjalnej szybki osłaniającej przycisk – stąd spotykana instrukcja „Stłucz szybkę”. Nowsze urządzenia zwykle posiadają przezroczystą klapkę lub szybkę z tworzywa, którą również naciska się (lub podnosi), aby zadziałać na mechanizm. Ważne jest, że przyciski wyjścia awaryjnego są łatwe w użyciu i widoczne, tak aby w stresującej sytuacji każdy (nawet dziecko czy osoba nieznająca obiektu) mógł z nich skorzystać.

Naciśnięcie takiego przycisku powoduje przerwanie obwodu zasilania zamka elektrycznego utrzymującego drzwi zamknięte. W efekcie zwalnia się rygiel lub elektromagnes, a drzwi odblokowują się pod naporem osób wypychających je w kierunku ewakuacji. Często jednocześnie aktywowany zostaje alarm dźwiękowy lub sygnał w systemie – ma to za zadanie powiadomić personel o awaryjnym otwarciu drzwi. Należy podkreślić, że przycisk awaryjny wolno używać wyłącznie w sytuacjach zagrożenia życia czy zdrowia. Nadużycie go dla wygody lub żartu może skutkować nie tylko wszczęciem fałszywego alarmu, ale i odpowiedzialnością prawną.

Warto też wiedzieć, że przycisk ewakuacyjny to nie to samo co ręczny ostrzegacz pożarowy (tzw. ROP). ROP – zwykle czerwony, z napisem „Pożar” – służy do wyzwalania alarmu przeciwpożarowego i powiadamiania straży pożarnej o zagrożeniu. Natomiast zielony przycisk wyjścia awaryjnego nie uruchamia sygnalizacji pożarowej, a jedynie odblokowuje drzwi na drogach ewakuacyjnych. Oba te elementy często występują obok siebie (czerwony ROP i obok zielony przycisk otwierania drzwi) i pełnią odmienne funkcje, uzupełniając się w zapewnianiu bezpieczeństwa.

Gdzie stosuje się przyciski wyjścia awaryjnego?

Przyciski awaryjnego otwarcia drzwi można spotkać we wszelkiego rodzaju obiektach, gdzie istotna jest szybka ewakuacja ludzi i gdzie drzwi są ryglowane elektrycznie. Typowe zastosowania obejmują m.in.:

• Budynki użyteczności publicznej – urzędy, szkoły, szpitale, biurowce, uczelnie. W takich miejscach drzwi ewakuacyjne wyposażone w system kontroli dostępu muszą posiadać przyciski awaryjne, aby zapewnić możliwość natychmiastowego opuszczenia budynku w razie np. pożaru.
• Obiekty przemysłowe i zakłady pracy – hale produkcyjne, magazyny, fabryki. Pracownicy muszą mieć zapewnioną drogę ucieczki nawet jeśli normalnie dostęp do stref jest ograniczony elektronicznie. Przyciski ewakuacyjne instalowane są przy bramach i drzwiach ewakuacyjnych na terenie zakładu.
• Galerie handlowe i obiekty komercyjne – centra handlowe, supermarkety, hotele. W miejscach, gdzie przebywa dużo osób, przyciski awaryjnego wyjścia są niezbędne przy wyjściach ewakuacyjnych, by klienci i personel mogli sprawnie się ewakuować bez znajomości systemu kontroli dostępu.
• Transport publiczny – np. w pociągach, metrze, autobusach czy tramwajach można spotkać awaryjne przyciski otwierania drzwi (często w formie młoteczka do zbicia szyby). Pozwalają one pasażerom opuścić pojazd w razie wypadku lub innego zagrożenia, gdy standardowe mechanizmy zawiodą.
• Budynki mieszkalne i garaże – na zamkniętych osiedlach czy w budynkach apartamentowych drzwi na klatkach schodowych i wyjścia z garaży podziemnych często mają kontrolę dostępu (domofony, czytniki kart). W takich miejscach również montuje się przyciski ewakuacyjne, aby mieszkańcy mogli wyjść awaryjnie bez klucza lub breloka.

Jak widać, przyciski ewakuacyjne występują powszechnie tam, gdzie liczy się zapewnienie bezpiecznej drogi ucieczki. Są one wymagane przez przepisy ochrony przeciwpożarowej w budynkach użyteczności publicznej i wszędzie tam, gdzie występują elektroniczne systemy kontroli dostępu ograniczające otwieranie drzwi.

Rodzaje przycisków wyjścia awaryjnego

Choć zasada działania wszystkich przycisków ewakuacyjnych jest podobna (przerwanie obwodu i odblokowanie drzwi), na rynku dostępne są różne ich wykonania. Różnią się one konstrukcją, sposobem użycia oraz możliwością ponownego wykorzystania po alarmie. Możemy wyróżnić dwa podstawowe typy takich urządzeń:

• Przycisk jednorazowego użytku („zbij szybkę”) – to tradycyjna wersja przycisku awaryjnego. Składa się z obudowy i szklanej (lub plastikowej) płytki zabezpieczającej. W razie potrzeby uderza się w tę płytkę (zbija szybkę), aby dostać się do właściwego przycisku lub przełącznika odblokowującego drzwi. Po takim użyciu szybka ulega zniszczeniu – trzeba ją potem wymienić na nową. Tego typu przyciski są bardzo proste i niezawodne, ale ich użycie wiąże się z koniecznością serwisowania (wymiany szybki). Często na obudowie mają napis „Stłucz szybkę” i są wyposażone w młoteczek lub specjalne wgłębienie ułatwiające zbicie osłony.
• Przycisk wielokrotnego użytku (resetowalny) – w tym rodzaju przycisku nie dochodzi do trwałego zniszczenia elementów podczas alarmu. Urządzenie posiada mechaniczną płytkę lub przycisk, który po mocnym wciśnięciu przełącza wewnętrzny mechanizm i pozostaje w pozycji alarmowej. Drzwi zostają odblokowane, a sam przycisk można następnie zresetować (np. za pomocą kluczyka lub dźwigni resetującej) do stanu wyjściowego. Taki resetowalny przycisk ewakuacyjny również bywa wyposażony w przezroczystą pokrywę zabezpieczającą przed przypadkowym naciśnięciem. Jego zaletą jest brak konieczności wymiany szybek – po odwołaniu alarmu urządzenie jest od razu gotowe do ponownego użycia. Na obudowie często widnieje komunikat w stylu „Naciśnij w razie potrzeby” zamiast „Zbij szybkę”.

W praktyce wiele nowoczesnych modeli jest konstrukcjami wielokrotnego użytku – bardziej ekonomicznymi i praktycznymi, zwłaszcza w obiektach, gdzie fałszywe alarmy mogą się zdarzyć. Mimo to wciąż stosuje się także proste przyciski „zbij szybkę”, szczególnie w mniejszych instalacjach lub tam, gdzie liczy się bardzo prosty, pasywny mechanizm działania.

Oprócz powyższego podziału, przyciski wyjścia awaryjnego różnią się też wykonaniem obudowy i sposobem montażu. Dostępne są wersje natynkowe (nawierzchniowe), montowane bezpośrednio na ścianie, oraz podtynkowe, które instaluje się wewnątrz standardowej puszki elektrycznej w ścianie (wystaje wtedy tylko przedni panel przycisku). Modele natynkowe są prostsze do dodania w istniejących pomieszczeniach – ich obudowa jest nieco głębsza, mieści całą elektronikę i okablowanie na powierzchni ściany. Z kolei przyciski podtynkowe sprawdzają się tam, gdzie chcemy bardziej estetycznego montażu albo lepszej ochrony urządzenia (np. na zewnątrz budynku – osadzony w ścianie przycisk jest mniej narażony na uszkodzenia i warunki atmosferyczne). Wybór między natynkowym a podtynkowym wariantem zależy więc od miejsca instalacji i preferencji estetycznych.

W sprzedaży spotkamy także przyciski ewakuacyjne o różnych dodatkowych cechach. Niektóre modele mają wbudowane podświetlenie LED (zielone), które ułatwia ich zlokalizowanie w ciemności lub zadymieniu. Inne mogą posiadać sygnalizator dźwiękowy (buzzer) informujący o wciśnięciu alarmu. Są też urządzenia o podwyższonej odporności środowiskowej – np. o stopniu ochrony IP54 lub wyższym, przeznaczone do pracy na zewnątrz lub w zapylonych halach. Wybierając przycisk, warto zwrócić uwagę na tego typu warianty, jeśli specyfika obiektu tego wymaga.

Kryteria wyboru przycisku awaryjnego

Wybór odpowiedniego przycisku ewakuacyjnego powinien być podyktowany zarówno wymogami bezpieczeństwa, jak i specyfiką danego obiektu. Oto najważniejsze kryteria, na które należy zwrócić uwagę przy zakupie przycisku wyjścia awaryjnego:

• Mechanizm działania: Zdecyduj, czy wolisz przycisk jednorazowego użytku (ze zbijaną szybką), czy model resetowalny wielokrotnego użytku. Jeśli zależy Ci na łatwym przywróceniu systemu do stanu czuwania po alarmie, lepszy będzie wariant resetowalny – unikniesz wtedy potrzeby wymiany stłuczonej szybki. W miejscach narażonych na częste nieuzasadnione użycia (np. szkoły) modele z kluczykiem do resetu mogą ograniczyć problemy.
• Zgodność z systemem: Upewnij się, że dany przycisk jest kompatybilny z posiadanym systemem kontroli dostępu lub alarmowym. Większość przycisków ewakuacyjnych posiada uniwersalne styki NO/NC (normalnie otwarte/zamknięte) i typowe napięcia pracy (np. do 30 V DC), co czyni je dość uniwersalnymi. Niemniej warto sprawdzić, czy wybrany model ma odpowiednią liczbę styków i obciążalność prądową dostosowaną do Twojej instalacji (szczególnie gdy jednym przyciskiem chcesz naraz rozłączać kilka obwodów lub uruchamiać dodatkowe alarmy).
• Warunki montażu: Określ, gdzie przycisk będzie zainstalowany – wewnątrz budynku czy na zewnątrz, na ścianie murowanej czy na płycie gipsowej itp. Od tego zależy wybór wersji natynkowej lub podtynkowej oraz ewentualne wymagania co do szczelności obudowy. W środowisku o dużej wilgotności czy zapyleniu lepiej sprawdzi się model o podwyższonym stopniu ochrony (np. IP54 lub IP65). Jeśli montaż ma być na zewnątrz, przycisk podtynkowy z solidną, uszczelnioną obudową będzie bardziej odporny na warunki atmosferyczne.
• Trwałość i jakość wykonania: Ponieważ przycisk awaryjny jest elementem bezpieczeństwa, musi działać niezawodnie w krytycznym momencie. Warto postawić na produkt renomowanego producenta, wykonanego z solidnych materiałów. Obudowa powinna być odporna na uszkodzenia mechaniczne (np. wandalizm lub przypadkowe uderzenia), a mechanizm wewnętrzny – trwały i prosty. Dobrze jest upewnić się, że urządzenie posiada wymagane certyfikaty i spełnia normy (np. normę PN-EN 179 dotyczącą wyjść ewakuacyjnych).
• Dodatkowe funkcje: Rozważ, czy potrzebne są dodatki takie jak podświetlenie czy alarm dźwiękowy. Podświetlany przycisk ewakuacyjny będzie widoczny nawet w zaciemnieniu czy zadymieniu, co zwiększa bezpieczeństwo. Z kolei wbudowany buzzer natychmiast sygnalizuje użycie przycisku – może to odstraszyć przed nadużyciem i informuje personel o miejscu alarmu.
• Łatwość serwisowania: Wybierz model, który jest prosty w obsłudze i ewentualnym serwisie. W przypadku przycisków ze szklaną szybką dowiedz się, czy zamienne szybki są łatwo dostępne i niedrogie. Dla modeli resetowalnych sprawdź, czy procedura resetu (np. przekręcenie kluczyka) jest łatwa i czy kluczyk jest standardowy (przyda się zapas na wypadek zagubienia). Ważne jest także, aby instalacja urządzenia była możliwie prosta – najlepiej, gdy w zestawie są wszystkie potrzebne elementy (puszka, wkręty, uszczelki) i instrukcja montażu.
• Cena: Na rynku dostępne są przyciski awaryjne w różnych przedziałach cenowych – od kilkudziesięciu do kilkuset złotych, w zależności od marki i funkcji. Pamiętaj, że na bezpieczeństwie nie warto oszczędzać kosztem jakości. Lepiej wybrać sprawdzony model znanej firmy, który posłuży bezawaryjnie przez lata. Droższe przyciski często oferują lepszą wytrzymałość (np. metalowa obudowa zamiast plastikowej) lub dodatkowe cechy (np. hermetyczność, podwójne styki). Warto przeanalizować swoje potrzeby i wybrać urządzenie o najlepszym stosunku jakości do ceny.

Podsumowując, dobór przycisku wyjścia awaryjnego powinien uwzględniać zarówno wymagania prawne i bezpieczeństwa, jak i praktyczne aspekty związane z montażem i eksploatacją. Na szczęście oferta rynkowa jest szeroka i z łatwością można znaleźć przycisk idealnie dopasowany do konkretnych warunków.